Morgan Freeman ze wszystkich filmów, w których zagrał, ten lubi najbardziej.
Stephen King uważa, że to najlepsza adaptacja jego twórczości.
Publiczność próbnych pokazów była absolutnie zachwycona.
Więc dlaczego na początku to była klapa?
Skąd się wzięli “Skazani na Shawshank”
“Skazani na Shawshank” to w pełni dziecko Franka Darabonta, który karierę w Hollywood zaczynał jako scenograf i asystent producenta, a później scenarzysta. To on od Stephena Kinga kupił prawa autorskie do opowiadania “Rita Hayworth and Shawshank Redemption” za pięć tysięcy dolarów, a potem napisał scenariusz i film wyreżyserował.
Sam pisarz nie był pewien, jak jego tekst miałby przełożyć się na film. W końcu to była historia o niesłusznie skazanym za morderstwo żony i jej kochanka bankierze Andym Dufresne, który trafia do więzienia o zaostrzonym rygorze. Tam pomimo nieustannego prześladowania ze strony strażników oraz więziennego gangu, nie tylko się nie załamuje, ale też zaprzyjaźnia się ze współosadzonym Ellisem “Redem” Reddingiem, a poza tym znajduje sposób na ucieczkę, ale dopiero po długich latach. Niemniej Darabont był opowiadaniem zachwycony. “Ta historia była dla mnie tak zniewalająca i wzruszająca, że w naturalny sposób zobaczyłem w niej film” – powiedziałw wywiadzie z BBCw 2004 roku reżyser.
Scenariusz wyszedł mu tak dobrze, że filmowiec Rob Reiner (“Kiedy Harry poznał Sally”) był ponoć gotowy zapłacić mu 2,5 mln dolarów za prawa do tego tekstu – tak bardzo chciał go wyreżyserować. Wyobrażał sobie już, że obsadzi Harrisona Forda i Toma Cruise’a, by zagrali Reda i Andy’ego. Frank miał tę propozycję poważnie nawet rozważać, ale doszedł do wniosku, że to jego “szansa, żeby zrobić coś naprawdę świetnego” i postanowił sam go wyreżyserować – zgodził się nawet na mniejszą stawkę, byleby mógł sam stanąć za kamerą. “Skazani” byli jego pierwszym filmem kinowym: wcześniej wyreżyserował telewizyjny thriller “Pogrzebany żywcem” i napisał scenariusze m.in. do trzeciej części “Koszmaru z ulicy Wiązów” czy “Muchy 2”.
Darabont pierwotnie chciał, żeby główną rolę Andy’ego (eks-bankiera niesłusznie skazanego za zabójstwo żony i jej kochanka), zagrał Tom Hanks. Aktor nie mógł wziąć udziału w projekcie, bo kolidował ze zdjęciami do “Forresta Gumpa”. Tak też obsadzony został ostatecznie Tim Robbins, a Hanks z Darabontem spotkał się na planie jego następnego filmu, “Zielonej mili”. Żeby było śmieszniej, to także adaptacja opowiadania Stephena Kinga, którego akcja rozgrywa się w dużej mierze w więzieniu.
Skazani na Morgana Freemana
Darabont od razu był pewien, że chce, by rolę Reda zagrał Morgan Freeman. Mimo że w opowiadaniu ten bohater jest powoli siwiejącym Irlandczykiem o rudej czuprynie. Producenci rozważali w pierwszej kolejności obsadzenie takich aktorów jak: Clint Eastwood, Paul Newman, Gene Hackman, Robert Redford, Robert Duvall i Harrison Ford. Żaden z nich jednak nie roztaczał wokół siebie takiej pełnej godności aury, nie miał takiej postawy i tak głębokiego głosu jak Freeman. Stanęło na tym, co reżyser sobie wymyślił, a w filmie dla żartu zachowano dialog, w którym Andy pyta Reda o jego ksywkę [“red” po angielsku oznacza czerwony – przyp. red.], ten odpowiada, że może wzięła się od tego, że jest Irlandczykiem.
“Skazani na Shawshank” to pierwszy film, w którym Morgan Freeman został narratorem. Z biegiem czasu zrobił się z tego jeden ze znaków rozpoznawczych aktora, który przyznał, że właśnie funkcja narratora sprawiła, że stał się jeszcze bardziej popularny. A przypomnijmy, że kiedy zaczynały się zdjęcia do “Skazanych”, miał już na koncie dwie nominacje do Oscarów: za “Cwaniaka” z 1987 roku i “Wożąc panią Daisy” z 1989 roku.
W “Skazanych” zdecydowano się na dość nietypowy krok: narrację nagrano przed startem właściwych zdjęć. Freeman przeczytał wszystko w zaledwie 40 minut w studiu nagraniowym w Iowa. Potem reżyser poszczególne partie puszczał na planie filmowym, co wyznaczało rytm kolejnych scen. Niemniej z powodu trudnych do usunięcia szumów w tle całość narracji trzeba było nagrać jeszcze raz – w drugim podejściu zajęło to już trzy tygodnie.
Freeman na planie pracował z pełnym oddaniem. Nie narzekał, kiedyprzez dziewięć godzin kręcili scenę pierwszej pogawędki Andy’ego i Reda. W tym czasie jego bohater Red podrzucał cały czas piłkę baseballową – aktor nie skarżył się na żaden ból, ale następnego dnia na planie zjawił się z ręką na temblaku.
I innych ciekawostek: pierwotnie planowano, że rolę Tommy’ego Williamsa zagra Brad Pitt, ten jednak zamiast tego wybrał “Wywiad z wampirem”, a w “Skazanych” zagrał zamiast niego Gil Bellows. Do dziś to obok Billa z “Ally McBeal” jedna z jego najbardziej pamiętnych kreacji.
Gdzie jest prawdziwe Shawshank
Więzienie Shawshank było, jakby nie patrzeć, kluczowym dla filmu elementem. Filmowcom udało się znaleźć idealne do zdjęć miejsce. Kręcili w zamkniętym po niemal 100 latach działania ośrodku karnym Ohio State Reformatory. Działał od 1896 roku i został zlikwidowany z powodu nieludzkiego traktowania więźniów.
Atmosfera była tam naprawdę ponura i widocznie wpływała na członków ekipy filmowej. – W miejscu takim jak to nie jest możliwe, żeby aura rozpaczy i przeczuwania jakiegoś zła nie wsiąkła w mury. Wszyscy to tam czuli. To niezwykle dołujące miejsce. Ludzie mówili, że czują tam namacalny smutek czy wręcz wyczuwają duchy tego miejsca – opowiadał po 10 latach w rozmowie z BBC Darabont.
Po latach ironiczny wydaje się też fakt, że rura, w której kręcili sceny ucieczki Andy’ego i to piękne ujęcie, które znalazło się na plakacie filmu, była jak najbardziej sanitarna i bezpieczna. Niestety strumień, który pojawia się w sekwencji, był skrajnie zanieczyszczony. Producent David Lester w rozmowie z “The Independent” wspominał: – Ten cholerny strumyczek. Leżał w doskonałym miejscu, był przepiękny i do tego niedaleko zakładu, w którym kręciliśmy. Ale sprawdziliśmy wodę i sprawdziliśmy, że biegnie do oczyszczalni ścieków. Nie było mowy o tym, żebyśmy mogli go wykorzystać w takim stanie – wyjaśnił trudności. Na potrzeby pamiętnych ujęć ekipa musiała zbudować małe tamy. Robbins i tak wspominał potem, że ekipa miała dla niego na wszelki wypadek cały czas gotowy do użytku prysznic.
Skazani na sukces? No właśnie nie
Wiele wskazywało na to, że film powinien odnieść sukces: ekranizacja opowiadania jednego z najpopularniejszych i najpoczytniejszych pisarzy świata, w głównych rolach wystąpili uznani i nominowani do Oscarów i Złotych Globów aktorzy, doskonały scenariusz. Producentka Liz Glotzer wspominała, że reakcje widzów podczas pierwszych pokazów testowych były doskonałe. – To były najlepsze pokazy, jakie widziałam – opowiadała w 2014 roku w rozmowie z “Vanity Fair”.
Film “Skazani na Shawshank” trafił na ekrany 23 września 1994 roku. Z jakiegoś powodu jednak wyświetlano go początkowo tylko w 33 kinach w Stanach. Kopie wysłano do 900 następnych placówek dopiero wraz z premierą “Pulp Fiction” 14 października. Wbrew nadziejom twórców “Skazani” zarobili w pierwszym rzucie jedynie 18 mln dolarów – budżet produkcji wynosił 25 mln.
Morgan Freeman jako czynnik zniechęcający widzów wskazywał trudny do wymówienia tytuł. Po latach w programie Grahama Nortona opowiadał, że niedługo po premierze “Skazanych” spotkał w windzie pewną kobietę, która powiedziała mu, że właśnie go widziała w filmie “The Hudsucker Reduction”. Inni chwalili go za “Shanksham” albo “Shimshawnk”. Faktem jest też to, że 1994 rok był przesycony mocnymi premierami. Tylko latem tamtego roku widzowie mogli wybierać takie rozrywkowe produkcje jak “Maska” z Jimem Carreyem, “Król Lew”, “Speed: Niebezpieczna prędkość” z Keanu Reveesem i Sandrą Bullock czy reżyserowane przez Jamesa Camerona “Prawdziwe kłamstwa” z Arnoldem Schwarzeneggerem i Jamie Lee Curtis.
“Skazani” mieli też tego pecha, że na ekrany trafili niedługo po niezwykle wśród widzów popularnym “Forreście Gumpie”, a niedługo potem zbiorową wyobraźnią zawładnął zuchwały film Quentina Tarantino, który na dokładkę wygrał Złotą Palmę na festiwalu filmowym w Cannes i dostał siedem nominacji do Oscarów. Nie pomagał też fakt, że w filmie Darabonta nie pojawiła się żadna większa rola kobieca.
Amerykańska Akademia Filmowa film Franka Darabonta jak najbardziej dostrzegła i przyznała musiedem nominacji do Oscarów: dla najlepszego filmu, aktora pierwszoplanowego, scenariusza adaptowanego, muzykę, zdjęcia, montaż i dźwięk. Zwycięzcą wieczoru był jednak “Forrest Gump”, który zgarnął sześć statuetek, a “Pulp Fiction” nagrodę za najlepszy scenariusz. Sezon oscarowy sprawił za to, że “Skazani” przyciągnęli do kin kolejną falę widzów, co przyniosło kolejnych 10 mln dolarów zysków. Mimo to film do tej pory uważa się za komercyjny niewypał.
Co się takiego stało, że mimo wszystko “Skazani na Shawshank” zyskali status filmu kultowego i uwielbianego? Otóż pomocne okazały się… wypożyczalnie kaset wideo i kablówka. Mimo średnio satysfakcjonujących wyników sprzedaży biletów wytwórnia Warner Bros. wysłała do wypożyczalni i sklepów 320 tysięcy kopii filmu. Krok dość śmiały, by nie powiedzieć, że szalony. A jednak okazał się jak najbardziej słuszny, bo ludzie rzucili się wypożyczać produkcję, którą ewidentnie przegapili w kinowym sezonie.
– Potem zaczął działać marketing szeptany i nasza publiczność zaczęła się coraz bardziej rozrastać – opowiadał w 2004 roku Darabont w rozmowie z BBC. Tak oto “Skazani na Shawshank” okazali się najczęściej wypożyczanym filmem 1995 roku i zarazem jedną z najbardziej dochodowych w segmencie wypożyczalni produkcji. Kolejna fala popularności przyszła wraz z telewizyjną emisją filmu. A raczej jego kolejnymi powtórkami, bo te okazały się niezwykle częste. “Skazani” przez następne lata sukcesywnie trafiali na listy najlepszych filmów ostatnich lat, czy najlepszych filmów, które nie zdobyły Oscara. W 2015 roku produkcja została wpisana do Narodowego Rejestru Filmów Biblioteki Kongresu jako dzieło o dużym znaczeniu “kulturowym, artystycznym lub historycznym”. Tim Robbins opowiadał w 2004 roku:
Nie ma dnia, kiedy ktoś by mnie o ten film nie pytał. Ludzie do mnie podchodzą i opowiadają o tym, jak jest dla nich ważny, ile dla nich znaczy, że oglądali go po 20, 30 czy 40 razy. Oni są po prostu tacy… wdzięczni.
Source: kultura.gazeta.pl
