Miał być ślub, nakręcili pogrzeb. Dramat aktora wywrócił scenariusz kultowego serialu
oprac.Justyna Bryczkowska15 listopada 2026, 10:32
W okresie największej popularności “Dom” oglądało nawet 15 mln widzów, głęboko przejętych losami mieszkańców warszawskiej kamienicy przy ulicy Złotej, którzy po II wojnie światowej próbują sobie ułożyć życie na nowo. Choć realizację serialu wstrzymywali cenzorzy i stan wojenny, najgorszy kryzys przyniosła osobista tragedia jednego z najpopularniejszych członków obsady.
Dodaj nas do ulubionych źródeł w Google
“Dom” jest jednym znajwiększych fenomenów w historii polskiej telewizji, choćby ze względu na rozpiętość premierowych emisji każdej z kolejnych serii. Pierwszy odcinek produkcji wyemitowano 16 stycznia 1980 roku, a ostatni 17 grudnia 2000. Tomasz Borkowy – odtwórca roli uwielbianego przez widzów Andrzeja Talara – czuje, że pora na nowy rozdział tej telewizyjnej sagi.
Serialowa kamienica nigdy nie istniała. Jej adres znała cała Polska
Choć “Dom” to serial fabularny, to wykorzystywał socjalistyczne kroniki filmowe. Nie powinno więc dziwić, że fabuła odnosiła się do takich wydarzeń jak śmierć Józefa Stalina i Bolesława Bieruta, Poznański Czerwiec 1956 r., pierwsze lądowanie na Księżycu w 1969 roku, wydarzenia grudnia 1970 roku, wybór Karola Wojtyły na papieża w 1978 r. czy podpisanie Porozumienia Gdańskiego w 1980 roku. Dzięki bogatemu reporterskiemu zapleczu autorów scenariusza – znanemu z takich pozycji jak “Ballada o Januszku” i “Polskie drogi” Jerzego Janickiego oraz Andrzeja Mularczyka, współtwórcy kultowej trylogii “Samych swoich” –produkcja do dziś odbierana jest jako ważne świadectwo epoki, którą opisywała, a także znaczący komentarz społeczny i obyczajowy. Twórcom, łącznie z reżyserem Janem Łomnickim, udało się sprawić, że serial opowiadał o prawdziwym życiu w PRL, a nie stanowił propagandowej laurki na zamówienie partii.
Za reżyserię “Domu” odpowiadał Jan Łomnicki, który za pracę przy serialu TVPzostał uhonorowany Złotym Ekranem za 1988 rok. W tym samym roku “Dom” zdobył również Syrenkę Warszawską przyznawaną przez Klub Krytyki Filmowej SDP. Poza świetnym scenariuszem i reżyserią produkcja wyróżniała się też bogatą i bardzo utalentowaną obsadą. Na przestrzeni lat wystąpili w “Domu” m.in. właśnie Tomasz Borkowy, Jan Englert, Krzysztof Pieczyński, Tadeusz Janczar, Piotr Fronczewski, Jolanta Żółkowska, Joanna Pacuła, Bożena Dykiel i Adam Ferency.
Jak powstał serial “Dom”?
Akcja serialu “Dom” obejmuje lata 1945-1980 i rozgrywa się wokół życiorysów mieszkańców warszawskiej kamienicy przy ulicy Złotej. Głównym bohaterem serialu był Andrzej Talar– chłopak z małej wsi, wojenny partyzant, który po wojnie przyjeżdża do stolicy, by studiować na politechnice. Zamieszkuje w jednej z nielicznych kamienic, które przetrwały wojnę i poznaje tam ludzi, z którymi dalej dzieli życie. To takie postaci jak dozorca kamienicy Ryszard Popiołek, artystkaEwa Szymosiuk (żona Andrzeja), Leszek i Bronek Talarowie (bracia Andrzeja), filmowiec Rajmund Wrotek, miejski cwaniaczek Henio Lermaszewski, lekarz Sergiusz Kazanowicz, który przetrwał obóz, a takżeKajetan i Krzyś, synowie Andrzeja.
Na przestrzeni 25 odcinków (wszystkie można obejrzeć w odnowionej cyfrowo wersji na tvp.vod.pl) twórcy produkcji pokazali właśnie za pomocą prywatnych dramatów i codzienności swoich bohaterów historię powojennej Polski, w tym odbudowę Warszawy, a także następujące z upływem lat społeczne i polityczne przemiany w PRL.
Serial nazwaliśmy “Dom”, ponieważ w naszym zamierzeniu przez opowieść o kamienicy chcieliśmy opowiedzieć o Warszawie, a poprzez Warszawę o Polsce
– tłumaczył Jerzy Janicki w rozmowie z “Życiem Warszawy”. To znamienne, że choć był to jeden z najsławniejszych adresów w Polsce, to serialowa kamienica przy ulicy Złotej nigdy nie istniała naprawdę. W różnych etapach produkcji udawały ją budynki przy ulicy Pańskiej 85, Marszałkowskiej 45 i Kowelskiej 6. Dodajmy, że pod adresem, pod którym według scenariusza znajdowała się kamienica, dziś stoi Pałac Kultury i Nauki.
Serial był dla Jurka Janickiego i mnie podsumowaniem trzydziestu lat pracy reporterskiej i dziennikarskiej, drogi zawodowej i różnych naszych osobistych doświadczeń. Dlatego mieliśmy do tego serialu niebywały sentyment. Oddaliśmy mu wszystkie najlepsze historie z naszego życia i z życia bohaterów naszych reportaży
– podkreślał z kolei w rozmowie z Polską Agencją Prasową Mularczyk.
Co ciekawe, pomysł na serial narodził się przypadkowo, kiedy Andrzej Mularczyk musiał w trybie pilnym znaleźć temat na słuchowisko radiowe. – Dwadzieścia lat przed rozpoczęciem zdjęć do serialu, pod koniec lat 50. wpadłem na pomysł na radiowe słuchowisko o człowieku mieszkającym w ruinach warszawskiej kamienicy. Zabarykadował się tam i nie chce wyjść, choć już ściany są rozwalane, bo ma tam powstać nowy budynek. Byłem w redakcji, gdy zadzwonił do mnie współpracownik radiowy Marian Bekajło i powiedział śpiewnym głosem ‘Andrzej! Zamówiłem wóz nagraniowy a bohater mi stlenił’. Tu wyjaśnię, że pozyskanie wozu nagraniowego do reportażu radiowego było wówczas nie lada wyczynem i szkoda było zmarnować taką okazję. Powiedziałem ‘Maniuś, znajdź jakąś rozbieraną kamienicę i zadzwoń do mnie’. Dwie godziny później byłem już na Tamce – wprowadził w temat.
– W wyburzanej kamienicy tliło się jeszcze życie dawnych lokatorów.Do dziś nie zapomnę dozorcy, pana Jechanowskiego, wspaniałego narratora, który wciągnął nas w swoją opowieść. W zrujnowanej już niemal kamienicy opowiadał o jej przedwojennej świetności i lokatorach: ‘Krawiec Guranowski – siedem pokoi, doktor Merck – osiem pokoi, żona i pies. Na pierwszym piętrze na klatce były eleganckie lustra, marmur’ – opowiadał o świecie, którego już nie było. Za naszymi plecami – a staliśmy przy stróżówce, przemykali się ostatni lokatorzy, a z pięknej klatki schodowej pozostała sterta gruzu. Opowiadał nam o tym, co działo się w kamienicy w czasie okupacji. Nagraliśmy tam siedem i pół godziny materiału, w reportażu wykorzystaliśmy tylko osiemnaście minut – wspomina Mularczyk w rozmowie z Polską Agencją Prasową.
Co ciekawe, początkowo nie było zakusów na to, by w “Domu” stworzyć wielopokoleniową sagę. – Na początku miały być tylko cztery odcinki. Fabuła rozpoczynała się wiosną 1945 r. i obejmowała tylko kilka powojennych lat. Nawet nie marzyliśmy, by kontynuować fabułę przez kolejne dekady PRL do 1980 roku – wyznał w rozmowie z PAP Mularczyk.
Ostatecznie serial doczekał się czterech serii. Zdjęcia rozpoczęły się w marcu 1979 roku, a pierwsza odsłona ostatecznie liczyła siedem odcinków i trafiła na antenę w 1980 roku. Potem ogłoszono w Polsce stan wojenny, co wymusiło wstrzymanie prac nad produkcją. Kolejne odcinki realizowano dopiero w latach 1982-1987, przy czym dwunasty epizod miał początkowo definitywnie zamknąć historię.
– Zdjęcia do pierwszego odcinka rozpoczęły się w 1979 r., a realizację ostatniego zakończono w 1999 r. Ten dwudziestoletni okres był wymuszony przez różne okoliczności. W stanie wojennym zawieszono produkcję, a potem próbowano na nas wymusić cięcia, na które się nie zgodziliśmy. Jak przyszła transformacja, nie było z kolei pieniędzy, a nowa ekipa nie chciała kontynuować starych rzeczy. Jednak po potwornych mękach udało nam się doprowadzić opowieść do roku 1980. Ale przeżyliśmy takie katorgi, że już nie chcieliśmy tego przedłużać – opowiadał w jednym z wywiadów Andrzej Mularczyk.
O tym, jak po niemal dziesięcioletniej przerwie twórcy wrócili jednak do bohaterów i zrealizowali trzecią serię w latach 1996-1997, a potem finałową w 2000 roku, powiemy sobie jeszcze później. Teraz za to przypomnijmy, że przy realizacji zdjęć w latach 90. nie zabrakło ciekawych smaczków. Przykładowo Daniel Olbrychski zagrał w jednym z odcinków trzeciej serii samego siebie z czasów popularności po kinowej premierze “Pana Wołodyjowskiego” i “Potopu”. Na podobnych zasadach pojawił się w “Domu” także Mieczysław Fogg.
Najtrudniejszy moment podczas pracy nad serialem “Dom”
Pomimo wielu zawirowań związanych z realizacją “Domu”, to jednak nie stan wojenny czy cenzorzy byli dla produkcji największym wyzwaniem. Wcielającego się w uwielbianego przez widzów Ryszarda Popiołka aktora, Wacława Kowalskiego, spotkała ogromna osobista tragedia.
Latem 1982 r. w wypadku samochodowym zginął syn Wacława Kowalskiego. Aktor całkowicie zrezygnował z pracy przed kamerą i na scenie. Obwiniał się, że zbyt wiele czasu spędzał na scenie i nie dopilnował syna. Z Jurkiem i Jankiem Łomnickim przez wiele miesięcy prosiliśmy Wacia, by wrócił na plan.
Pokazywał tylko telewizor symbolicznie ustawiony ekranem do ściany i wielokrotnie uparcie nam odmawiał. Wacio był osobą głęboko wierzącą, więc prosiliśmy księdza, by go przekonał, ale też bez skutku
– wspominał w rozmowie z TVP Info Andrzej Mularczyk.
Scenarzyści musieli szybko wymyślić, jak zastąpić jedną z najważniejszych postaci serialu. –To był największy kryzys, bo nagle w środku opowieści jeden z głównych bohaterów odmówił. Według scenariusza zamiast wesela odbył się pogrzeb: Popiołek zginął tuż przed swoim drugim ślubem. Na jego następcę wybraliśmy Jerzego Bończaka, który fantastycznie zagrał całkowite charakterologiczne przeciwieństwo Popiołka. Nowy dozorca Prokop był chamem, kombinatorem i donosicielem – tłumaczy Mularczyk.
– Ale i tak Wacio Kowalski przetrwał w pamięci milionów widzów, a postać Popiołka stała się wręcz symbolem serialu. “Koniec świata!” i inne jego powiedzenia weszły do codziennej mowy – tłumaczył scenarzysta. –Mniejszym problemem były nieustanne potyczki z cenzurą. Pamiętam, że już podczas kolaudacji pierwszego odcinka jakiś pułkownik nas zaatakował, że główny bohater już na początku dezerteruje z wojska. Cenzurze nie spodobała się scena zebrania ZMP, na którym Talar ma złożyć samokrytykę przed “sądem” złożonym z aktywistów. Wydała im się zbyt “ostra”, więc musieliśmy ją skrócić o kilka zdań. Do 1989 r. jeszcze nieraz interweniowali cenzorzy. Później mogliśmy pozwolić sobie na więcej – wspominał Mularczyk w tej samej rozmowie.
Zobacz wideoTomasz Schuchardt na planie serialowej “Lalki”
Co nie zmienia faktu, że produkcja serialu była dla niego ciężką przeprawą, – W tej historii padliśmy ofiarą bezwładu telewizji. Musieliśmy się zmagać z komisjami oceniającymi, każda scena była szczegółowo analizowana. Wysyłano nas na rozmowy z generalicją do Głównego Zarządu Politycznego Wojska Polskiego, gdzie zastanawiano się, czy można pokazać, że żołnierz zdezerterował. Po prostu gehenna redakcyjna, coś, czego nie znoszę. Bo jeśli już coś piszę, to daję z siebie wszystko to, co najlepsze. Jak potem ktoś w tym gmera, to dostaję ku*wicy i staję okoniem – opowiadał Mularczyk Jackowi Szczerbie z “Gazety Wyborczej“.
Bohaterowie, których pokochali widzowie
Scenarzyści mieli pełne zaufanie do reżysera Jana Łomnickiego. – Nie wtrącaliśmy się do obsady ról. Tylko sporadycznie bywaliśmy na castingach. Pamiętam, że z Jurkiem byliśmy przy kręceniu sceny, gdy Halina (Bożena Dykiel) zgłasza się do zabicia świni, bo żaden z mieszkańców nie ma sumienia, by chwycić za siekierę. Wiedziałem, że aktorka była idealnie dobrana do tej roli – opowiedział Mularczyk z kolei w rozmowie z Polską Agencją Prasową.
Nie da się zaprzeczyć, że wśród gwiazd “Domu” szczególne miejsce w pamięci widzów zajmuje Tomasz Borkowy, czyli odtwórca roli Andrzeja Talara. Choć postać przyniosła mu ogromną popularność, początkowo nie chciał przyjąć propozycji udziału w produkcji.
Andrzej Talar to moje aktorskie zwycięstwo. Dostałem tę rolę przez przypadek z rekomendacji Jurka Gościka. Jan Łomnicki [reżyser] przekonywał mnie, żebym zagrał w “Domu”, a ja nie chciałem porzucać teatru, w którym wtedy się spełniałem. Poleciłem mu nawet Krzysztofa Pieczyńskiego. Spotkali się, Łomnicki zadzwonił do mnie i mówi: “Tak, on się świetnie nadaje. Ale na pana brata, Bronka”
– opowiedział Marcie Górnej z “Gazety Wyborczej” w kwietniu 2026 roku.
– Moją wielką miłością była wówczas Basia Hollender, dziennikarka filmowa, a moim przyszłym – jak to wówczas zakładałem – teściem wybitny producent i scenarzysta Wilhelm Hollender. Zadzwonił do mnie i powiedział, że jeśli nie wezmę roli Talara, to nie mam co pokazywać się w jego domu. No i jak tu odmówić ojcu ukochanej? Rolę dostałem bez zdjęć próbnych – usłyszała od aktora Marta Górna.
– Andrzej Talar jest podobny do mnie. Każdy aktor ma jedną, góra dwie role, które siedzą w nim przez całe życie. Mnie przypadł Talar. To moja życiowa rola, nie ma co do tego wątpliwości – podkreśla w rozmowie z “Wyborczą” Borkowy.
Aktor po ogłoszeniu stanu wojennego wyjechał do Wielkiej Brytanii. Kiedy przyjechał do Polski w latach 90., uznał, że warto wrócić do kręcenia serialu “Dom”. Reżyser Jan Łomnicki był przekonany, że to się nie uda.
– Byłem uparty jak Talar, powiedziałem mu: “Janek, zróbmy taki hollywoodzki trik reklamowy. Od dziś zaczynamy mówić wszystkim, że wracamy do »Domu«. Ja będę gadał w wywiadach, a ty na spotkaniach towarzyskich mów wszystkim, że wrócił Borkowy i robimy nowe odcinki“. Namówiliśmy do tego także obu autorów. Pół roku później zadzwonił do Janka ówczesny szef Telewizji Polskiej, chyba Maciej Pawlicki, i mówi: “To kiedy chcesz wejść na plan?” – opowiedział aktor Marcie Górnej.
Kiedy “Dom” wrócił na ekrany, oglądało go nawet 15 mln widzów. Teraz po latach od premiery ostatniego z odcinków Borkowy czuje, że znowu jest dobry moment, by do serialu po 26 latach wrócić. Pisze scenariusz do “Nowego domu” ze swoim przyjacielem, Robertem Klennerem – reżyserem i scenarzystą. Akcja miniserii osadzona jest w 1992 roku i rozgrywa się po bezpośredniej kontynuacji “Domu”. Tym razem będzie się jednak skupiać na dzieciach i wnukach głównych bohaterów. Więcej na ten temat w wywiadzie Marty Górnej.

Damięcki o patriotyzmie. “Kiedyś wysadzało się czołgi, a dzisiaj…”- Dorociński o miłości do ojczyzny. “Mój patriotyzm polega na tym, że…”

Czy wiesz, gdzie wyrzucić karton po mleku, paragon czy fusy po kawie? Sprawdź się w naszym quizie!
Pierwszy w Polsce pozew o kradzież głosu przy użyciu AI. Jest wyrok sądu
Polski serial światowym hitem Netfliksa. “Musiałam zamykać oczy”
- 10:32
Ta scena wywołała sprzeciw cenzury. Twórcy “Domu” musieli się tłumaczyć - 09:03
Gra na wiolonczeli uratowała ją przed komorą gazową. - 07:21
Polacy w PRL-u oszaleli na punkcie hitu Włocha. “To było zaskoczenie” - 18:00
Rozwiąż wielki quiz filmowy. Tylko 20% z was zdobędzie komplet punktów! - 16:55
Zdobył aż 408 nagród. Zwykła kobieta odkrywa, że ma tysiące innych żyć
Source: kultura.gazeta.pl

